صبحدم شد ساقيا آت الصبوح * خفتگان را در قدح كن قوت روح در قدح ريز آب خضر از جام جم * باز نتوان گشت ازين ره بىفتوح توبه بشكن تا درست آيد به كار * پردهء آهى درآور در صبوح عطار گويد : كو سكندر همتى ، حكمت‌پژوهى تشنه دل * تا صفات آب خضر و آب كوثر گويمى آب عِنايَت - رحمت متواتر الهى است . خواجه عبد اللّه گويد : ملكا آب عنايت تو به سنگ رسيد ، سنگ بار گرفت از سنگ ميوه خاست ، ميوه طعم گرفت ، ملكا ياد تو دل را زنده كرد و تخم مهر افكند درخت شادى روياند و ميوهء آزادى داد ، چون زمينى نرم باشد و تربيت خوش و طينت قابل ، تخم ، جز شجرهء طيبه از آن نرويد و چون عبهر عهد بيرون ندهد : ( از عدة ج 3 ص 642 ) . آب باران - فيوضات كاملهء حق . رحمت و اشعهء الهى - رجوع به آب شود . آب حِلم - كنايت از حلم است بدان جهت كه غضب را فرو نشاند . آب حلم و آتش خشم اى پسر * هم ز حق بينى چو بگشائى نظر آب وَحى - كنايت از نفس رحمانى است . و عنايات الهى است . آب وحى حق بدين مرده رسيد * شد ز خاك مردهء زنده پديد مولوى آباء - ( اصطلاح فلسفى - افلاك ) فلاسفه عالم جسمانى را عبارت از نه فلك تو در تو ميدانستند : كه يكى فلك محيط و فلك افلاك و فلك اطلس باشد و دومى فلك ثوابت و هفت فلك ديگر كه هر يك حامل سيارهء خاصى است كه بيان خواهد شد . افلاك را از نظر تأثيراتى كه در عالم عناصر و تكوين مواليد دارند آباء ناميده‌اند و ميگويند جز فلك الافلاك ساير آنها در تكوين موجودات عالم كون و فساد تأثير خاصى دارند آن چنان تأثيرى كه پدر در تولد و پديدار شدن فرزند دارد ، به اين معنى كه از فعل آنها و انفعال عناصر اربعه مواليد ثلث كه عبارت از : معدن ، نبات و حيوان باشد تكوين مييابند ، و از اين جهت آنها را آباء ثمانيه ، و عناصر را امهات اربعه ، و كائنات ارضى را مواليد ثلث ناميده‌اند . ( ش : 418 . ) از ايشان گشت ظاهر چار عنصر * ز من بشنو تو اين معنى چون در اثير و پس هوا پس آب و پس خاك * كه زادستند اين هر چار افلاك حكيمان اين چنين گفتند با ما * كه اين چار امهاتند آن نه آباء از اين چار و از آن نه اى برادر * بشد موجود سه فرزند ديگر معادن پس نبات آنگاه حيوان * بهم بستند يكسر را خوشى جان ( روشنائىنامه ناصر خسرو ص 15 ) لاهيجى در شرح نهج البلاغه ميگويد : و اين اطوار بدون مدخليت تأثيرات اجرام علوى و استعداد مواد سفلى و مرور زمان و اطوار ديگر در اصلاب آباء علوى كه